Carrouselvoeding is het collectieve jachtgedrag dat elke winter natuurliefhebbers naar de fjorden van Noord-Noorwegen trekt. Het is een van de meest coöperatieve en strategisch complexe jachttechnieken in het dierenrijk, en als je in het water toekijkt hoe het gebeurt, is het bijna niet te geloven.
Haringen zijn snel en behendig, en als ze worden bedreigd, komen ze in een bal terecht en pakken ze zich stevig op elkaar aan als een defensieve reactie. Dit maakt het moeilijker om elke vis afzonderlijk te vangen. Maar samen creëert het precies de valstrik die orka's nodig hebben.
Een groep orka's omringt een school haring en begint in gecoördineerde cirkels te zwemmen, waardoor de formatie geleidelijk strakker wordt. Sommige leden van de groep zwemmen onder de school om te voorkomen dat ze naar beneden ontsnappen. Anderen bewerken de randen en gebruiken hun witte buikvlekken, waarvan onderzoekers denken dat ze als visuele signalen fungeren, om de vissen te verwarren en te sturen. De haringbal wordt steeds strakker, naar de oppervlakte gedreven, tot het een dichte, gedesoriënteerde massa net onder de waterlijn is.
Dan komt de staartklap. Eén orka draait in het rond en slaat met zijn staartvin krachtig aan, waarbij meerdere vissen tegelijk worden bedweld of gedood. De andere orka's komen naar binnen en eten. De hele reeks van haringbal tot staartklap duurt enkele seconden als de bal eenmaal in beweging is, maar de opbouw kan 10 tot 20 minuten nauwkeurige coördinatie vergen.
Geen enkele orka kan in zijn eentje carrouselvoer uitvoeren. De techniek vereist dat meerdere dieren tegelijkertijd een specifieke rol spelen: jagers, flankers, diepe blokkers en de laatste spits. De leden van de groep lijken een vaste rol te hebben, en jongere orka's leren al op jonge leeftijd door te kijken en eraan deel te nemen. Dit is geen instinct, maar aangeleerd cultureel gedrag dat van generatie op generatie wordt overgedragen. Verschillende orkapopulaties over de hele wereld hebben totaal verschillende jachttechnieken. Wat je in Noorwegen ziet, heeft zich in de loop van decennia ontwikkeld binnen specifieke sociale groepen.
Orka's gebruiken echolocatie tijdens de jacht, waarbij ze klikken en luisteren naar de terugkerende signalen om de positie, dichtheid en beweging van de haringschool in realtime in kaart te brengen. Als je tijdens een carrouselevenement in het water bent, kun je dit horen als een reeks klikken en hogere tonen. Sommige onderzoekers denken dat de intensiteit van echolocatie-uitbarstingen in de buurt van de haringbal ook kan bijdragen aan het desoriënteren van de vissen.
Vanaf een boot ziet carrouselvoeding eruit als een stuk verstoord water met vinnen die rondjes snijden, onderbroken door explosieve staartklappen die water meters de lucht in spuiten. Vanuit het water, wat mogelijk is tijdens begeleide expedities in Skjervoy, lijkt het alsof er sprake is van gecontroleerde chaos. De haring is zilverkleurig en snel, de orka's zijn enorm en weloverwogen, en het gebeurt allemaal sneller dan je hersenen volledig kunnen verwerken. De meeste mensen omschrijven de ervaring als een combinatie van zintuiglijke overbelasting en volledige stilte.
Tijdens carrouselvoederevenementen in Noorwegen worden regelmatig bultruggen aangetrokken, die orcapeulen volgen om zich opportunistisch te voeden met verdoofde of verspreide haring aan de randen. Dit maakt november in de Noorse fjorden tot een van de weinige plekken op aarde waar je orka's en bultruggen dichtbij kunt zien eten, soms binnen enkele meters van elkaar en van de boot.
