Bultruggen overwinteren op het zuidelijk halfrond in de warme wateren van Tonga om twee redenen: om te baren, kalveren groot te brengen en om te paren. De meeste gedragingen die je tijdens een reis naar Tonga zult zien, houden verband met een van deze twee doeleinden.
De meest voorkomende ontmoeting in Tonga is een moeder met een jong kalf. Kalveren worden tijdens de wintermaanden geboren en groeien snel op de vetrijke moedermelk. In de eerste weken zijn de kalveren dicht bij de oppervlakte en relatief inactief. Ze rusten terwijl de moeder onder of dichtbij zweeft. Naarmate de weken verstrijken, worden kalveren energieker en nieuwsgieriger, breken ze herhaaldelijk, zwemmen ze in krappe cirkels rond hun moeder en naderen ze soms zelf boten of zwemmers.
Moeders zijn beschermend en zullen zich positioneren tussen vermeende bedreigingen en hun kalf. Een moeder die langzaam zwemt, dicht bij de kuit blijft en niet met ontwijkende bewegingen op de boot reageert, is kalm en comfortabel. Een moeder die blijft duiken en weer boven water komt, of die haar lichaam tussen de zwemmers en de kuit plaatst, communiceert ongemak. Goede gidsen lezen deze signalen en houden afstand.
Tijdens het hoogseizoen in augustus zie je vaak een moeder en een kalf vergezeld door een of meer mannelijke walvissen. Deze escorts strijden om de nabijheid van het vrouwtje. Als de concurrentie escaleert, wordt het een heteloop: meerdere mannetjes rennen met hoge snelheid door het water, breken, slaan elkaar met staarten en vinnen en strijden om hun positie. Warmteruns beslaan aanzienlijke afstanden en er kunnen 5-15 mannen tegelijk bij betrokken zijn. Tijdens warmteruns kom je niet in het water. Je kijkt vanaf de boot en het is spectaculair.
Doorbreken is een van de meest dramatische gedragingen van walvissen en ook een van de minst volledig begrepen. Een bultrug schiet het grootste deel van zijn lichaam uit het water en landt met een klap die van kilometers ver te horen is. Theorieën omvatten communicatie, het verwijderen van parasieten, spelen of een blijk van kracht. Het gebeurt gedurende het hele seizoen, van kalveren die kleine sprongen maken tot volwassenen die hun hele lichaam lanceren. Het blijft altijd verrassend.
Mannelijke bultruggen zingen complexe, evoluerende liedjes tijdens het broedseizoen. Deze liedjes, uniek voor elke oceaanpopulatie, kunnen uren duren en tientallen kilometers onder water worden gedragen. Tijdens het snorkelen kun je soms het bultruglied duidelijk horen, zonder enige versterking. Het geluid is buitenaards, en als je naar boven komt en merkt dat je langer onder water bent geweest dan de bedoeling was, is dat waarschijnlijk de reden.
Walvissen slapen in een toestand die houtkap wordt genoemd, waarbij ze roerloos of bijna onbeweeglijk op of nabij het oppervlak zweven. Een walvis die in rust lijkt bedrieglijk passief, maar ervaren gidsen zetten zwemmers niet mee in het water. Een walvis die onverwachts opduikt na een rustduik kan een flink kielzog veroorzaken. Vanaf de boot worden ontmoetingen in rust waargenomen.
